Trzynaście osób, które jeszcze niedawno miały do czynienia z systemem wymiaru sprawiedliwości, świętowało swój nowy początek podczas graduacji Avondale Restorative Justice Community Court. Uroczystość zgromadziła nie tylko absolwentów i ich rodziny, ale również sędziów powiatu Cook, przedstawicieli Sądu Najwyższego Illinois: sędzię Joy Cunningham i sędziego Tailor, organizacji non-profit, społeczności lokalnej, związków zawodowych, w tym SEIU oraz lokalnych polityków.
Atmosfera ceremonii była jednak daleka od tradycyjnego, formalnego charakteru rozprawy sądowej. Co roku audytorium przy Bazylice Św. Jacka zapełnia się do granic możliwości, gdyż jest to święto całej lokalnej społeczności. Dla 13 uczestników ukończenie programu oznaczało coś znacznie ważniejszego niż otrzymanie certyfikatu, była to możliwość rozpoczęcia kolejnego etapu życia z perspektywą oczyszczenia swojej kartoteki.
Avondale Restorative Justice Community Court jest częścią programu Cook County stworzonego dla młodych dorosłych, przede wszystkim w wieku 18–26 lat, oskarżonych o przestępstwa bez przemocy. Zamiast koncentrować się wyłącznie na karze, sąd wykorzystuje tzw. peace circles, czyli kręgi sprawiedliwości naprawczej, oraz indywidualne plany naprawienia wyrządzonej szkody. Uczestnicy pracują nad edukacją, zatrudnieniem, zdrowiem psychicznym, uzależnieniami i relacjami ze społecznością.
W ceremonii wzięli udział przedstawiciele różnych środowisk, pokazując, że sprawiedliwość naprawcza nie jest zadaniem wyłącznie sędziego czy prawnika. Ważną rolę odgrywają organizacje non-profit, pracownicy socjalni, wolontariusze, członkowie społeczności oraz partnerzy reprezentujący świat pracy. Obecność przedstawicieli związku zawodowego SEIU podkreślała znaczenie stabilnego zatrudnienia i ekonomicznej niezależności w procesie wychodzenia z kryzysu. Inną organizacją, która współpracuje z sądem, jest Zrzeszenie Amerykańsko-Polskie, które oferuje specjalne klasy edukacji finansowej i GED dla uczestników tego programu sądowego.
Szczególnym symbolem znaczenia programu była obecność dwóch sędziów Sądu Najwyższego Illinois. Ich udział pokazał, że doświadczenie Cook County jest postrzegane jako ważna część szerszej dyskusji o przyszłości wymiaru sprawiedliwości w stanie.
Założenie programu jest proste: młody człowiek powinien ponieść odpowiedzialność za swoje czyny, ale jeden błąd nie powinien automatycznie przekreślać całego jego życia. Obecnie 77 milionów ludzi w USA ma rekord kryminalny. Ten fakt ogranicza ich dostęp do rynku pracy, mieszkań, edukacji, a w niektórych stanach także do glosowania. Możliwość anulowania rekordu kryminalnego pozwala młodym ludziom na naprawienie szkody i rozpoczęcie nowego życia.
Jedna z osób, które ukończyły program w tym roku, opisywała swoje doświadczenie jako „wielkie przebudzenie” i mówiła, że udział w sądzie pozwolił jej spojrzeć inaczej na własną przeszłość i przyszłość. Inny absolwent podkreślał, że dzięki programowi zaczął studiować i uwierzył, że może osiągnąć więcej, mówił, że otrzymał możliwość poprawy swojego życia, ponieważ sąd patrzył nie tylko na popełnione przestępstwo, ale także na człowieka i jego sytuację. Jedna z uczestniczek zwracając się do tłumu w Resurrection Hall w bardzo wzruszającym przemówieniu wyznała, że terapia i lepsza praca, którą znalazła w trakcie programu, pomogła jej z poczuciem własnej wartości.
Za sukcesem programu stoją również konkretne liczby. Badanie Office of the Chief Judge wykazało, że wśród osób, które ukończyły program i były obserwowane przez co najmniej rok, około 13,3 proc. zostało później oskarżonych o nowe przestępstwo, podczas gdy w porównywalnej grupie młodych osób, które nie uczestniczyły w RJCC, odsetek ten wynosił 65,2 proc. Równie istotny jest wysoki poziom ukończenia programu. Według danych Cook County State’s Attorney’s Office wskaźnik ukończenia programów dywersyjnych, obejmujących RJCC i inne ścieżki, wynosi 78,9 proc.
To właśnie połączenie odpowiedzialności, edukacji, pracy i wsparcia społeczności sprawia, że model Cook County przyciąga uwagę innych jurysdykcji. Program był już analizowany przez przedstawicieli innych powiatów, a Cook County pełniło rolę sądu-mentora dla rozwijającego podobny program Contra Costa County w Kalifornii oraz Dane County w Wisconsin. Dla 13 tegorocznych absolwentów najważniejsze nie są jednak statystyki. Najważniejsza jest druga szansa. Jak powiedział jeden z wcześniejszych absolwentów: „Nie każdy dostaje drugą szansę”. Dla tych 13 młodych ludzi właśnie ta druga szansa stała się początkiem czegoś nowego.
Sąd Sprawiedliwości Naprawczej działa przy Polskiej Parafii Św. Jacka od 2020 roku. Sąd prowadzi sędzia Beatriz Santiago. Sądy Sprawiedliwości Naprawczej zostały założone przez byłego prezesa Sadu Timothy Evansa. Obecny Prezes Sądu Charles Beach wspiera i kontynuuje program.
| Margaret Kulujian |
