Mikrobiom jamy ustnej stanowi jeden z najważniejszych ekosystemów bakteryjnych organizmu człowieka. Zaburzenia jego równowagi są powiązane nie tylko z chorobami jamy ustnej, ale również z chorobami ogólnoustrojowymi, takimi jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca czy choroby neurodegeneracyjne. Coraz więcej badań wskazuje na potencjalną rolę probiotyków i prebiotyków w utrzymaniu zdrowego mikrobiomu jamy ustnej oraz w profilaktyce chorób.
Jama ustna jest siedliskiem ponad 700 gatunków mikroorganizmów, w tym bakterii, grzybów i wirusów. Do najczęściej występujących bakterii należą rodzaje Streptococcus, Actinomyces, Fusobacterium i Veillonella.
Prawidłowy mikrobiom jamy ustnej chroni przed kolonizacją patogenów, wspiera funkcjonowanie układu odpornościowego i utrzymuje integralność tkanek przyzębia. Zaburzenie tej równowagi prowadzi do rozwoju chorób takich jak próchnica, zapalenie dziąseł i periodontoza.
Według Centers for Disease Control and Prevention (CDC) około 90% dorosłych Amerykanów w wieku 20–64 lat miało próchnicę przynajmniej jednego zęba. 47,2% dorosłych powyżej 30. roku życia w USA cierpi na jakąś postać choroby przyzębia, a u osób powyżej 65. roku życia odsetek ten wzrasta do 70%. Choroby jamy ustnej generują rocznie ponad 45 miliardów dolarów kosztów leczenia stomatologicznego w USA wedle danych American Dental Association z 2022 roku.
Badania prowadzone na przestrzeni lat wskazują na silne powiązania między bakteriami jamy ustnej a zdrowiem całego organizmu. Bakterie z jamy ustnej mają wpływ na rozwój chorób serca. Bakterie takie jak Porphyromonas gingivalis wykrywano w blaszkach miażdżycowych. Analiza opublikowana w Journal of the American Heart Association wykazała, że osoby z ciężką periodontozą mają o 20–25% wyższe ryzyko choroby wieńcowej. Bakterie przyczyniają się także do cukrzycy typu 2, gdyż istnieje zależność dwukierunkowa: cukrzyca zwiększa ryzyko chorób przyzębia, a przewlekły stan zapalny jamy ustnej pogarsza kontrolę glikemii. Badania wykazały obecność enzymów bakteryjnych w mózgach pacjentów z chorobą Alzheimera.
Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Efekty potwierdzone badaniami wykazują redukcje bakterii próchnicotwórczych, zmniejszenie krwawienia dziąseł, oraz poprawę stanu zapalnego przyzębia. Badanie kliniczne opisane w Journal of Clinical Periodontology wykazało istotne statystycznie zmniejszenie zapalenia dziąseł po 12 tygodniach stosowania probiotyków.
Prebiotyki to niestrawne składniki pożywienia, które selektywnie stymulują wzrost korzystnych bakterii. Badania wskazują, że obniżają poziom bakterii w ślinie i zmniejszają ryzyko próchnicy o 30–60% przy regularnym stosowaniu. Połączenie probiotyków i prebiotyków wykazuje synergiczne działanie. Badania naukowe sugerują, że mogą one skuteczniej stabilizować mikrobiom jamy ustnej i wspierać leczenie periodontozy jako terapia uzupełniająca.
Mikrobiom jamy ustnej odgrywa kluczową rolę nie tylko w zdrowiu stomatologicznym, ale również w zdrowiu ogólnoustrojowym. Dane epidemiologiczne z USA pokazują skalę problemu chorób jamy ustnej i ich konsekwencji zdrowotnych oraz ekonomicznych. Coraz liczniejsze badania naukowe potwierdzają, że probiotyki i prebiotyki mogą stanowić skuteczne narzędzie profilaktyczne i terapeutyczne.
Zgromadzone dane naukowe jednoznacznie wskazują, że bakterie jamy ustnej odgrywają istotną rolę nie tylko w utrzymaniu zdrowia stomatologicznego, lecz także w funkcjonowaniu całego organizmu. Mikrobiom jamy ustnej stanowi dynamiczny ekosystem, którego równowaga wpływa na procesy zapalne, odpowiedź immunologiczną oraz ryzyko rozwoju wielu chorób ogólnoustrojowych, w tym chorób sercowo-naczyniowych, metabolicznych i neurodegeneracyjnych. Coraz więcej badań potwierdza, że działania profilaktyczne ukierunkowane na utrzymanie zdrowego mikrobiomu jamy ustnej, takie jak właściwa higiena, świadoma dieta oraz stosowanie probiotyków i prebiotyków, mogą stanowić ważny element prewencji chorób ogólnoustrojowych. Zrozumienie zależności między bakteriami jamy ustnej a zdrowiem człowieka otwiera nowe perspektywy w medycynie i stomatologii, podkreślając potrzebę podejścia holistycznego, w którym zdrowie jamy ustnej jest integralną częścią zdrowia ogólnego.
Jeżeli temat mikrobiomu jamy ustnej, probiotyków czy naturalnych metod dbania o zdrowie jest Ci bliski, odwiedź Dental Specialists of Niles i porozmawiaj z nami.
Dorothy A. Anasinski, D.D.S.
Specialist in Periodontics and Dental Implants
Assistant Clinical Professor,
Postgraduate Periodontics, University of Illinois
Diplomat, American Board of Periodontology
Dental Specialists of Niles, P.C.
