Starzenie się organizmu kojarzymy przede wszystkim ze zmarszczkami, siwiejącymi włosami czy mniejszą sprawnością fizyczną. Tymczasem wraz z upływem lat zmienia się również jama ustna. Zęby, dziąsła, błony śluzowe, ślina, a nawet sposób, w jaki odczuwamy smaki, mogą funkcjonować inaczej niż kiedyś. Nie oznacza to jednak, że problemy z zębami czy dziąsłami są nieuniknioną częścią starzenia. Wiele zmian można ograniczyć, a odpowiednia higiena, regularne wizyty u dentysty i zdrowe nawyki pomagają zachować zdrową jamę ustną przez długie lata.
Jedną z najbardziej zauważalnych zmian jest naturalne zużywanie się zębów. Przez dziesięciolecia zęby są narażone na działanie kwaśnych produktów, bakterii, zmian temperatury oraz sił powstających podczas gryzienia. Szkliwo może stopniowo się ścierać, a zęby mogą stać się bardziej podatne na uszkodzenia. Z czasem może również dochodzić do odsłaniania szyjek zębowych. Dzieje się tak między innymi wtedy, gdy dziąsła cofają się. Odsłonięta powierzchnia korzenia jest mniej odporna niż szkliwo, dlatego może być bardziej podatna na próchnicę i nadwrażliwość. Kolejnym częstym problemem jest suchość jamy ustnej. Ślina pełni bardzo ważną funkcję ochronną. Pomaga wypłukiwać resztki jedzenia i neutralizuje kwasy. Jej niedobór może więc zwiększać ryzyko próchnicy, podrażnień błon śluzowych, nieświeżego oddechu i problemów z połykaniem.
Choroby dziąseł mogą rozwijać się przez wiele lat i długo nie powodować wyraźnych dolegliwości. Jednym z pierwszych sygnałów ostrzegawczych może być krwawienie podczas szczotkowania lub nitkowania zębów. Nieleczone zapalenie dziąseł może przekształcić się w chorobę przyzębia. Dlatego krwawienie dziąseł nie powinno być traktowane jako „normalny objaw starzenia”. To sygnał, że warto skonsultować się ze stomatologiem. Z wiekiem zęby często stają się ciemniejsze lub bardziej żółte. Wynika to między innymi z naturalnego ścierania się szkliwa i coraz większej widoczności znajdującej się pod nim zębiny, która ma bardziej żółtawy odcień. Na kolor zębów wpływają także kawa, herbata, czerwone wino, palenie papierosów i inne produkty powodujące przebarwienia.
Nie tylko kolor, ale smak i węch również mogą się zmieniać. Z upływem lat niektóre osoby zauważają, że jedzenie nie smakuje już tak intensywnie jak wcześniej. Na odczuwanie smaku wpływa nie tylko liczba i funkcjonowanie kubków smakowych, ale również węch, stan zdrowia i przyjmowane leki. Suchość w ustach może dodatkowo pogarszać odczuwanie smaku.
Dobra wiadomość jest taka, że na wiele problemów związanych ze starzeniem się jamy ustnej mamy wpływ. Jako dentyści zalecamy, aby myć zęby codziennie przez około dwie minuty, używając pasty z fluorem. Szczoteczka elektryczna może być pomocna, szczególnie osobom, które mają problemy z dokładnym oczyszczaniem zębów manualnie. Samo szczotkowanie nie usuwa płytki nazębnej ze wszystkich powierzchni. W zależności od wielkości przestrzeni między zębami pomocne mogą być nici dentystyczne lub irygator. Innym orężem w walce o zdrowe zęby do późnej starości jest ograniczenie spożywania cukru. Palenie zwiększa ryzyko chorób dziąseł, utrudnia ich leczenie i jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka nowotworów jamy ustnej. Rzucenie palenia przynosi korzyści niezależnie od wieku.
Utrata zębów nie musi oznaczać rezygnacji z komfortowego jedzenia i mówienia. W zależności od sytuacji można rozważyć protezy, mosty lub implanty.
Z wiekiem zmienia się stan jamy ustnej i niektóre objawy wymagają szybkiej konsultacji. Należą do nich między innymi: krwawienie lub obrzęk dziąseł, ból zęba lub utrzymująca się nadwrażliwość, rozchwianie zębów, uporczywa suchość w ustach, niegojące się owrzodzenie lub rana w jamie ustnej, białe albo czerwone plamy na błonach śluzowych, utrzymujący się nieświeży oddech.
Starzenie się jamy ustnej jest naturalnym procesem, ale utrata zębów, choroby dziąseł czy przewlekła suchość w ustach nie powinny być traktowane jako coś, z czym trzeba się po prostu pogodzić. Codzienna higiena, odpowiednia dieta, nawodnienie, unikanie palenia, kontrolowanie chorób przewlekłych i regularne wizyty u dentysty mogą znacząco pomóc w zachowaniu zdrowych zębów i dziąseł. Implanty dentystyczne to obecnie najlepsze rozwiązanie dla osób, które straciły zęby. Wstawienie implantów automatycznie poprawia jakość życia.
Zdrowy uśmiech nie ma terminu ważności. Im wcześniej zaczniemy dbać o jamę ustną, tym większa szansa, że będzie nam dobrze służyć również w późniejszych latach.
Dorothy A. Anasinski, D.D.S.
Specialist in Periodontics and Dental Implants
Assistant Clinical Professor,
Postgraduate Periodontics, University of Illinois
Diplomat, American Board of Periodontology
Dental Specialists of Niles, P.C.
