Pan Janek ma trzyrodzinny dom w Chicago i wynajmuje dwa mieszkania. Od dziesięciu lat mieszkał u niego starszy pan. Przeszedł na emeryturę, był bardzo cichy, bez rodziny i, jak się wydawało, bez przyjaciół, bo nikt go nie odwiedzał. Czynsz płacił regularnie i nie sprawiał najmniejszych problemów. Pan Janek bardzo go polubił i czasem zapraszał na obiad. Słyszał go, bo mieszkał na górnym piętrze. Pewnego dnia zapadła cisza. Janek zaczął się niepokoić. Pukał - bez odpowiedzi. Użył zapasowego klucza i znalazł lokatora martwego na podłodze. Zadzwonił na policję. Funkcjonariusze zabrali ciało i zaplombowali mieszkanie. Minęło kilka dni i nic się nie działo. Lokal pozostawał zamknięty, a Janek nie mógł go wynająć, tracąc pieniądze. Gdy poszedł na posterunek, usłyszał jedynie, że sprawą zajmie się Public Administrator i że takie postępowania trwają. Pyta więc: co może zrobić? Czy wolno mu opróżnić mieszkanie, by wynająć je nowym lokatorom?
Kim jest Publiczny Administrator?
W amerykańskim systemie prawnym istnieje instytucja, której działanie pozostaje dla wielu ludzi nieznane, dopóki nie znajdą się w sytuacji, gdy umiera bliska osoba bez testamentu lub bez znanych spadkobierców. To urząd Public Administrator, czyli publicznego zarządcy majątku zmarłych. Dla wielu polskich imigrantów mieszkających w USA, szczególnie tych, którzy nie mają najbliższej rodziny w Stanach, wiedza o działaniu tego urzędu może mieć duże znaczenie praktyczne.
Zakres obowiązków Publicznego Administratora
Public Administrator (PA) to osoba mianowana przez sąd lub gubernatora danego stanu, której zadaniem jest zarządzanie majątkiem osób zmarłych, gdy nie ma testamentu, nie znaleziono wykonawcy testamentu albo nie ma żadnych krewnych gotowych zająć się sprawami spadkowymi. W niektórych stanach, takich jak Illinois czy Nowy Jork, funkcja ta jest obsadzana na szczeblu powiatowym, a osoba pełniąca ją musi posiadać doświadczenie prawnicze oraz znajomość procedur sądowych.
Rola PA polega przede wszystkim na zabezpieczeniu majątku zmarłego. Może to oznaczać wejście do mieszkania, zinwentaryzowanie dobytku, przechowanie cennych przedmiotów, zamknięcie kont bankowych oraz ustalenie, czy istnieją jakiekolwiek długi lub zobowiązania. Następnie PA występuje do sądu o nadanie mu prawa do zarządzania majątkiem i przeprowadzenia postępowania spadkowego.
Procedura dziedziczenia bez testamentu
Jeżeli zostanie odnaleziony testament, PA przekazuje sprawę wskazanemu wykonawcy (executor). Jeśli testamentu nie ma, PA prowadzi proces zgodnie z prawem danego stanu.
W Illinois reguluje to ustawa Probate Act of 1975. W przypadku braku testamentu, majątek przekazywany jest najpierw małżonkowi i dzieciom w równych częściach. Jeśli zmarły miał tylko dzieci lub tylko współmałżonka, całość przypada im. W dalszej kolejności dziedziczą rodzice, rodzeństwo i inni krewni.
W Nowym Jorku procedura jest podobna i opiera się na przepisach Surrogate’s Court Procedure Act. W każdym stanie dziedziczenie następuje według ściśle określonego porządku ustawowego.
Spadkobiercy mieszkający za granicą
PA ma obowiązek poszukiwać spadkobierców, także tych mieszkających poza USA. Jeśli zmarły był Polakiem i nie miał bliskich w USA, PA może kontaktować się z konsulatem RP w celu odnalezienia krewnych. Osoby mieszkające w Polsce mogą otrzymać spadek, ale muszą spełnić szereg formalności: przedstawić przetłumaczone i poświadczone dokumenty, udowodnić pokrewieństwo i czasem wynająć prawnika reprezentującego ich interesy w USA.
Koszty działania Publicznego Administratora
Działalność PA jest finansowana z majątku zmarłego. Zanim spadkobiercy otrzymają jakiekolwiek środki, z masy spadkowej pokrywane są: opłaty sądowe, honoraria prawników, księgowych, rzeczoznawców oraz koszty administracyjne.
W Illinois PA może pobrać do 6% wartości majątku netto, zależnie od decyzji sądu i stopnia skomplikowania sprawy. W praktyce, jeśli majątek jest niewielki, może się zdarzyć, że całość zostanie zużyta na koszty postępowania.
Codzienne czynności PA
Public Administrator wykonuje wiele działań administracyjnych, m.in.: likwiduje konta bankowe, sprzedaje nieruchomości, prowadzi aukcje rzeczy ruchomych zmarłego, reguluje zaległe rachunki, zamyka subskrypcje, opłaca rachunki za media czy przechowywanie rzeczy. Wszystko odbywa się pod kontrolą sądu i musi być szczegółowo udokumentowane.
Co dzieje się z długami zmarłego?
Długi zmarłego są regulowane z jego majątku. Dopiero po ich spłaceniu oraz pokryciu kosztów administracyjnych pozostała część trafia do spadkobierców.
Jeśli nie uda się odnaleźć żadnych krewnych, majątek przechodzi na rzecz skarbu stanowego (tzw. escheat). W Illinois majątek trafia Department of Revenue, zgodnie z Illinois Uniform Disposition of Unclaimed Property Act.
Jak uniknąć interwencji Publicznego Administratora?
Najprostszą metodą uniknięcia interwencji Publicznego Administratora jest wskazanie beneficjentów kont bankowych, polis ubezpieczeniowych i rachunków inwestycyjnych (tzw. payable on death lub transfer on death). Ważne jest spisanie testamentu i wyznaczenie jego wykonawcy (excutor). Inną opcją może być utworzenie living trust, który pozwala ominąć postępowanie sądowe.
A co, jeżeli ktoś uważa, że nie ma komu pieniędzy zostawić? Istnieje wiele polonijnych instytucji, które warto wesprzeć.
Trzeba pamiętać, że w Illinois dokumenty dotyczące nieruchomości, w tym Transfer on Death Instrument (TODI), muszą być zarejestrowane w Recorder’s Office (w niektórych powiatach połączonym z biurem County Clerk). Rejestracja jest konieczna, aby dokument był ważny i widoczny w publicznych księgach własności. Przyda się rozmowa na ten temat z prawnikiem.
Warto też, oprócz testamentu, mieć tzw. last dispositions, czyli pisemne instrukcje dotyczące postępowania po śmierci.
Co może zrobić pan Janek
Jeżeli sprawami zmarłego lokatora zajmie się powiatowy urząd, to sprawy mogą ciągnąć się miesiącami, a nawet latami. W tym czasie mieszkanie pana Janka będzie zaplombowane, a pan Janek nie będzie mógł go wynająć. Skoro pan Janek przyjaźnił się z lokatorem, czy mógłby spróbować sam stać się administratorem jego masy spadkowej?
Teoretycznie tak. Administratorem może zostać ktoś, kto ma interes prawny, np. jest dalekim krewnym, przyjacielem lub opiekował się zmarłą osobą. Pan Janek może złożyć wniosek do sądu o powołanie go na administratora spadku (Administrator of the Estate). Jeżeli sąd go wyznaczy, Janek uzyska prawo (i obowiązek) zarządzania majątkiem zmarłego, w tym dostatnie dostęp do mieszkania, wgląd do dokumentów majątkowych, możliwość uporządkowania spraw, prawo do wynajęcia prawnika.
Podsumowanie
Zrozumienie roli Publicznego Administratora może uchronić twoją rodzinę przed długim i kosztownym postępowaniem spadkowym. Choć PA działa zgodnie z prawem i pod nadzorem sądu, to jednak jego interwencja powinna być ostatecznością. Dużo lepiej jest zaplanować przekazanie majątku świadomie niż zostawić decyzję urzędnikom.
Dla imigrantów, zwłaszcza samotnych seniorów, wyznaczenie beneficjentów i sporządzenie choćby prostego testamentu jest ważnym krokiem w trosce o przyszłość bliskich, zarówno w USA, jak i za granicą.
Elżbieta Baumgartner
Elżbieta Baumgartner nie jest prawnikiem, a jej tekst ma służyć tylko w celach informacyjnych. Jest autorką wielu książek-poradników m.in. “Planowanie spadkowe”, „Jak chować pieniądze przed fiskusem”, „Podręcznik ochrony majątkowej”. Są one dostępne w wersji elektronicznej w witrynie Poradnika Sukces: www.PoradnikSukces.com, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript., tel. 1-718-224-3492, a także w D&Z House of Books, 5507 W. Belmont Ave., Chicago.
