Liczba książek non-fiction usuwanych z amerykańskich szkół gwałtownie rośnie — wynika z nowego raportu organizacji PEN America. Według analizy opublikowanej w czwartek, w ostatnim roku szkolnym liczba zakazanych publikacji tego typu podwoiła się.
Raport zatytułowany „Facts & Fiction: Stories Stripped Away by Book Bans” pokazuje, że między lipcem 2024 roku a czerwcem 2025 roku ze szkolnych bibliotek i klas usunięto łącznie 3743 różne tytuły. Wśród nich znalazły się 1102 książki literatury faktu.
Najczęściej usuwane były publikacje dotyczące aktywizmu i ruchów społecznych. Tematyka ta stanowiła aż 52 proc. wszystkich zakazanych książek non-fiction.
„Ten wzrost nie powinien nikogo dziwić, biorąc pod uwagę nasilające się w ostatnim roku działania wymierzone w aktywizm i wolność słowa” — napisano w raporcie PEN America.
Według organizacji książki poruszające temat nierówności społecznych, niesprawiedliwości czy zmian społecznych zachęcają młodych ludzi do krytycznego myślenia i zadawania pytań dotyczących władzy oraz funkcjonowania społeczeństwa.
„Tłumienie takich tematów wysyła sygnał, że należy utrzymywać obecny porządek i nie kwestionować istniejących problemów” — podkreślili autorzy raportu.
Raport zwraca również uwagę na — jak to określono — „narastający nurt antyintelektualizmu”, który ma odzwierciedlać szerszy polityczny atak na fakty i wiedzę, a także sceptycyzm, dewaluację oraz pogardę wobec ekspertów i ich kompetencji — są to taktyki od dawna kojarzone z rozwojem reżimów autorytarnych, mające na celu sianie nieufności wobec instytucji demokratycznych”.
Wśród zakazanych książek non-fiction znalazły się bardzo różne publikacje — od „Night” autorstwa Elie Wiesel, po książkę „Aztec, Inca & Maya” historyczki Elizabeth Baquedano oraz „#WomensMarch: Insisting on Equality” autorstwa Rebecci Felix.
Na liście zagrożonych zakazem książek beletrystycznych znalazły się również znane powieści dystopijne, takie jak „Fahrenheit 451” autorstwa Ray Bradbury czy „The Hunger Games” napisane przez Suzanne Collins.
Klasyk literatury połowy XX wieku – „To Kill a Mockingbird” autorstwa Harper Lee – również figuruje na liście tytułów beletrystycznych, które regularnie padają ofiarą zakazów.
Raport PEN America pojawił się niedługo po publikacji danych American Library Association, które poinformowało, że w 2025 roku zakwestionowano 4 235 różnych tytułów książek. To wynik niewiele niższy od rekordowego 2023 roku, kiedy podobnych przypadków było 4 240.
ALA odnotowała także wyraźny wzrost liczby prób usuwania książek dotyczących osób kolorowych oraz społeczności LGBTQ. Odsetek takich przypadków wzrósł z 72 do 92 procent.
„Dzieje się tak, ponieważ powstają listy tworzone przez serwisy internetowe poświęcone literaturze oraz przez krajowych działaczy politycznych; listy te wpływają na dobór typów książek i konkretnych tytułów, które są następnie wskazywane jako sporne” – powiedziała w zeszłym miesiącu Sarah Lamdan, dyrektor wykonawcza Biura Wolności Intelektualnej przy ALA.
W odpowiedzi na rosnącą liczbę zakazów PEN America planuje uhonorować grupę aktywistów z Tennessee, którzy sprzeciwiali się usuwaniu książek z bibliotek. Nagrodę PEN/Benenson Courage Award otrzyma organizacja Rutherford County Library Alliance z miasta Murfreesboro.
Grupa powstała po przyjęciu lokalnego przepisu dotyczącego „przyzwoitości”, który miał utrzymywać „rodzinny charakter miejsc publicznych” i chronić nieletnich przed szkodliwymi treściami. Regulacja została później wycofana po pozwie złożonym przez American Civil Liberties Union, która uznała ją za naruszenie wolności słowa.
