Saszetki nikotynowe coraz częściej zastępują papierosy, a ich użytkownicy niekiedy traktują je jak preparaty pomagające zerwać z nałogiem. To jednak dwie różne kategorie produktów. Choć sposób dostarczania nikotyny ma duże znaczenie dla zdrowia, mniejsza szkodliwość nie oznacza bezpieczeństwa.
„Nie palę już papierosów, teraz używam saszetek Zyn” – usłyszał od pacjenta lekarz zajmujący się leczeniem uzależnień. Kiedy, czy chciałby spróbować nikotynowej terapii zastępczej, ten odpowiedział ze zdziwieniem: „Czy już z niej nie korzystam?”.
Ta rozmowa pokazuje częste nieporozumienie. Saszetki rzeczywiście mogą zastępować nikotynę przyjmowaną wcześniej z papierosów, ale nie są tym samym co lecznicze plastry, gumy czy pastylki. W Stanach Zjednoczonych podlegają regulacjom Agencji Żywności i Leków, czyli FDA, jako wyroby należące do kategorii produktów tytoniowych. Nie są natomiast zatwierdzonymi przez tę agencję lekami pomagającymi rzucić palenie.
Różnica ma znaczenie, zwłaszcza że rynek nikotyny szybko się zmienia. Obok tradycyjnych papierosów coraz większą popularność zdobywają e-papierosy, podgrzewacze tytoniu i saszetki umieszczane pod wargą. Aby porównać ich szkodliwość, trzeba oddzielić działanie samej nikotyny od skutków sposobu, w jaki trafia ona do organizmu.
Największe zagrożenie powstaje podczas spalania
Nikotyna odpowiada za uzależnienie, ale to spalanie tytoniu jest głównym źródłem wyjątkowo dużej szkodliwości papierosów. Powstający w tym procesie dym zawiera tysiące substancji chemicznych, w tym związki toksyczne i rakotwórcze. Palenie prowadzi między innymi do nowotworów, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc oraz chorób układu krążenia.
Produkty, które dostarczają nikotynę bez spalania, mogą ograniczać kontakt z wieloma z tych substancji. Nie oznacza to jednak, że pozostają obojętne dla zdrowia. Nikotyna nadal uzależnia, wpływa na tętno i ciśnienie krwi, a badania budzą również obawy dotyczące jej oddziaływania na funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Długofalowe skutki stosowania nowszych produktów, szczególnie saszetek, nie zostały jeszcze dostatecznie poznane.
Znaczenie ma również to, kto i w jakich okolicznościach po nie sięga. Inaczej należy oceniać sytuację osoby palącej, która całkowicie zastępuje papierosy innym produktem, a inaczej nastolatka lub dorosłego, który wcześniej nie używał nikotyny i dopiero zaczyna.
W pierwszym przypadku może chodzić o ograniczenie części szkód związanych z istniejącym nałogiem. W drugim pojawia się nowe ryzyko uzależnienia i narażenie na substancję, której wcześniej w ogóle nie przyjmowano.
Co różni e-papierosy, podgrzewacze i saszetki?
W 1965 roku 42,4% populacji USA paliło. Do 2022 roku odsetek ten spadł do 11,6%.
Ten drastyczny spadek nie nastąpił w wyniku pojedynczej interwencji, ale w wyniku dziesięcioleci gromadzenia dowodów naukowych, kampanii edukacyjnych, ostrzeżeń, ograniczeń w reklamie, polityki antynikotynowej, wyższych podatków od tytoniu i zmian norm społecznych. Jednocześnie krajobraz tytoniowy ewoluował, a niepalne produkty nikotynowe, takie jak e-papierosy i woreczki nikotynowe, stały się coraz bardziej popularne.
E-papierosy zazwyczaj narażają użytkowników na mniejszą ilość wielu toksycznych związków niż tradycyjne papierosy. Wdychany aerozol nadal może jednak zawierać szkodliwe substancje, a skutki jego wieloletniego wdychania nie są w pełni poznane.
Dobrym przykładem jest glikol propylenowy, stosowany również w niektórych produktach spożywczych, kosmetykach i lekach. Uznanie substancji za bezpieczną w określonych zastosowaniach spożywczych nie oznacza automatycznie, że bezpieczne jest jej regularne wdychanie. Płuca mają kontakt z takimi związkami w inny sposób niż układ pokarmowy.
Podgrzewacze z kolei wykorzystują prawdziwy tytoń, ogrzewając go do temperatury niższej niż podczas spalania w zwykłym papierosie. Może to zmniejszać narażenie na część szkodliwych substancji, ale nie eliminuje nikotyny ani innych toksycznych związków. Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób, czyli CDC, podkreślają, że również te wyroby są szkodliwe.
Saszetki nikotynowe, takie jak Zyn, nie zawierają liści tytoniu. W ich składzie znajdują się nikotyna, substancje smakowe i inne dodatki. Umieszcza się je zazwyczaj między górną wargą a dziąsłem, skąd nikotyna przenika przez błonę śluzową jamy ustnej.
Ponieważ nie dochodzi do spalania ani wdychania aerozolu, saszetki ograniczają kontakt z wieloma toksycznymi substancjami obecnymi w dymie papierosowym. Mogą jednak dostarczać znaczne ilości nikotyny. W zależności od produktu dawka przyjmowana z jednej saszetki może być porównywalna z ilością uzyskiwaną podczas wypalenia papierosa lub ją przewyższać.
Ich popularność szybko rośnie. Odsetek mieszkańców USA deklarujących używanie saszetek w poprzednim roku wzrósł z 3,4 proc. w 2023 roku do 5,9 proc. w 2024 roku. Tymczasem wiedza o zdrowotnych konsekwencjach ich długotrwałego stosowania pozostaje ograniczona.
Nie da się więc sprowadzić porównania tych produktów do prostego podziału na bezpieczne i niebezpieczne. Można mówić o różnicach w narażeniu na szkodliwe substancje, ale nie o braku ryzyka.
Terapia zastępcza to inna kategoria
Nikotynowa terapia zastępcza została opracowana z myślą o leczeniu uzależnienia. Plastry, gumy, pastylki, aerozole do nosa i inhalatory dostarczają kontrolowane dawki nikotyny bez wielu rakotwórczych i toksycznych składników dymu tytoniowego. Mają łagodzić głód nikotynowy i objawy odstawienia, ułatwiając rezygnację z papierosów.
Skuteczność tych preparatów w pomaganiu osobom rzucającym palenie jest dobrze udokumentowana. W USA zatwierdzono je do tego celu jako produkty lecznicze.
E-papierosy nie mają takiego zatwierdzenia FDA, mimo że istnieją dowody, iż mogą pomagać części osób w odejściu od palenia. W przypadku saszetek nikotynowych dowody na skuteczność jako pomocy w rzucaniu papierosów są nadal ograniczone. One również nie zostały zatwierdzone jako leki służące do leczenia tego uzależnienia.
Co zatem szkodzi najmniej? Wśród opisanych produktów preparaty nikotynowej terapii zastępczej mają najlepiej udokumentowane zastosowanie lecznicze i dostarczają nikotynę bez dymu tytoniowego. Tradycyjne papierosy pozostają szczególnie niebezpieczne z powodu spalania tytoniu. Nowsze wyroby mogą zmniejszać narażenie na część toksyn, lecz nadal podtrzymują uzależnienie, a ich długofalowe skutki nie są równie dobrze poznane.
Dla osoby, która nie używa nikotyny, najbezpieczniej jest po nią nie sięgać. Dla palacza najlepszym rozwiązaniem pozostaje rzucenie palenia. Jeśli nie udaje się tego osiągnąć od razu, odejście od spalanych wyrobów tytoniowych może ograniczyć część szkód. Warto jednak traktować je jako krok w kierunku wyjścia z uzależnienia, a nie dowód, że znaleziono nieszkodliwy sposób jego podtrzymywania.
