Nowe ogólnokrajowe badanie pokazuje, że przyjmowanie leków stało się dla wielu Amerykanów elementem codziennej rutyny. Z ankiety przeprowadzonej wśród 21 tysięcy osób wynika, że aż 62 procent dorosłych w USA przyjęło w ciągu ostatniego tygodnia przynajmniej jedną tabletkę. Oznacza to, że statystycznie niemal dwie trzecie dorosłych Amerykanów regularnie sięga po różnego rodzaju preparaty – zarówno na receptę, jak i dostępne bez niej.
W praktyce oznacza to ponad 100 milionów osób w całym kraju. Jeszcze bardziej uderzające są dane dotyczące liczby stosowanych leków. Co szósta osoba przyjmuje w ciągu tygodnia co najmniej pięć różnych preparatów, a około 3 procent badanych deklaruje, że w tym samym czasie zażywało nawet dziesięć różnych leków.
Stosowanie leków rośnie wraz z wiekiem, ale nie jest już zjawiskiem charakterystycznym wyłącznie dla seniorów. Najczęściej po leki sięgają osoby starsze, jednak nawet wśród dorosłych w wieku od 18 do 44 lat około połowa przyznała, że w ostatnim tygodniu przyjmowała przynajmniej jeden preparat.
Badanie pokazuje też wyraźną różnicę między płciami. Kobiety sięgają po leki częściej niż mężczyźni – 67 procent w porównaniu z 57 procentami. Co ciekawe, stosowanie leków dostępnych bez recepty jest niemal tak samo powszechne jak przyjmowanie leków przepisywanych przez lekarza. W obu przypadkach odsetek wyniósł 46 procent.
Środki przeciwbólowe na pierwszym miejscu
Najczęściej stosowanym lekiem w Stanach Zjednoczonych pozostaje acetaminofen, znany także jako paracetamol. W tygodniu objętym badaniem przyjmowało go około 30 procent ankietowanych. Na drugim miejscu znalazł się ibuprofen, a na trzecim aspiryna.
Co ciekawe, dokładnie te same trzy substancje znajdowały się na szczycie listy już ćwierć wieku temu, gdy przeprowadzono podobne ogólnokrajowe badanie. Dziś jednak korzysta z nich więcej osób.
Według danych opublikowanych w czasopiśmie JAMA Network Open stosowanie acetaminofenu wzrosło z 23 do 29 procent, a ibuprofenu z 17 do 22 procent. Jedynym wyjątkiem jest aspiryna, której popularność nieco spadła, ponieważ lekarze są dziś ostrożniejsi w zalecaniu jej jako środka zapobiegającego chorobom serca.
Leki na choroby przewlekłe coraz powszechniejsze
Poza lekami przeciwbólowymi lista najczęściej stosowanych preparatów pokazuje rosnącą rolę leków na choroby przewlekłe. W pierwszej dziesiątce znalazł się między innymi atorwastatyna – lek obniżający poziom cholesterolu, sprzedawany pod nazwą Lipitor. W czołówce znalazły się także leki na nadciśnienie, takie jak lisinopril i amlodipina, oraz lewotyroksyna stosowana przy chorobach tarczycy.
Jeszcze w latach 90. wiele z tych leków niemal nie pojawiało się w podobnych badaniach. Ich obecny wzrost wiąże się zarówno ze starzeniem się społeczeństwa, jak i ze zmianami w podejściu do leczenia, w którym farmakoterapia coraz częściej jest pierwszym krokiem w terapii wielu chorób.
Typowy pacjent przyjmujący kilka leków może więc zaczynać dzień od tabletek na cholesterol, ciśnienie krwi, cukrzycę czy problemy z tarczycą. Jeśli do tego dojdzie lek przeciwbólowy na przykład na bóle stawów, liczba przyjmowanych preparatów szybko rośnie.
Kiedy leki na receptę stają się dostępne bez niej
Jednym z powodów wzrostu popularności niektórych leków jest fakt, że z czasem stały się one dostępne bez recepty. Dotyczy to między innymi omeprazolu stosowanego przy zgadze, leków antyalergicznych takich jak cetiryzyna czy loratadyna oraz sprayów do nosa zawierających flutykazon.
Po przeniesieniu tych preparatów z kategorii leków na receptę do sprzedaży bezpośredniej ich stosowanie wyraźnie wzrosło. Omeprazol awansował z 22. miejsca na dziewiąte w rankingu najczęściej stosowanych leków. Cetyryzyna w ogóle nie pojawiała się w zestawieniach sprzed 25 lat, a dziś znajduje się w pierwszej piętnastce.
Łatwiejszy dostęp oznacza, że coraz więcej osób sięga po leki bez konieczności wizyty u lekarza czy kontaktu z ubezpieczycielem.
Niektóre zniknęły z rynku
Nie wszystkie zmiany oznaczają jednak wzrost popularności. Pseudoefedryna, która kiedyś była jednym z najczęściej kupowanych leków na przeziębienie, spadła z czwartego miejsca na 34. po wprowadzeniu w 2005 roku przepisów ograniczających jej sprzedaż. Substancja ta była wykorzystywana do nielegalnej produkcji metamfetaminy, dlatego przeniesiono ją za ladę apteczną i wprowadzono limity zakupu.
Podobny spadek dotyczył terapii hormonalnej dla kobiet. Popularne kiedyś estrogeny sprzężone spadły z piątego miejsca aż na 192., po zmianie zaleceń medycznych i pojawieniu się obaw dotyczących długoterminowych skutków takiej terapii.
Dla 8% Amerykanów bez ubezpieczenia zdrowotnego i kolejnych 36% korzystających z programów publicznych, takich jak Medicare lub Medicaid, leki dostępne bez recepty stanowią przystępną cenowo opcję. Leki na receptę są droższe i wymagają wizyt lekarskich. Szacuje się, że Amerykanie wydali w 2024 roku 44 miliardy dolarów na leki bez recepty, podczas gdy koszty leków na receptę przekroczyły 463 miliardy dolarów.
Rynek leków stale się zmienia
W ciągu ostatnich 25 lat krajobraz farmaceutyczny w Stanach Zjednoczonych uległ dużym zmianom. Niektóre leki zniknęły z rynku ze względów bezpieczeństwa, jak phenylpropanolamine wycofany po powiązaniu z ryzykiem udaru czy ranitydyna usunięta ze sprzedaży w 2020 roku z powodu zanieczyszczenia potencjalnie rakotwórczą substancją.
Jednocześnie wiele leków, które kiedyś były drogie i dostępne tylko w markowych wersjach, dziś sprzedawane są jako tańsze odpowiedniki generyczne. To również zwiększyło ich dostępność i częstotliwość stosowania.
Dane pokazują jednak przede wszystkim jeden trend: Amerykanie przyjmują dziś więcej leków niż ćwierć wieku temu. Coraz więcej osób korzysta z kilku preparatów jednocześnie, a leczenie farmakologiczne stało się standardowym elementem codziennego życia. Dla milionów ludzi oznacza to regularne zarządzanie całym zestawem tabletek jako częścią zwykłej tygodniowej rutyny.
