Odstawienie popularnych leków na odchudzanie, takich jak Ozempic czy Wegovy, od dawna budziło niepokój pacjentów. Wiele osób obawiało się, że po zakończeniu terapii utracone kilogramy szybko wrócą. Najnowsze, szeroko zakrojone badanie sugeruje jednak, że rzeczywistość może wyglądać inaczej.
Analiza przeprowadzona przez badaczy z Cleveland Clinic, opublikowana na łamach czasopisma „Diabetes, Obesity and Metabolism”, objęła blisko 8 tysięcy dorosłych pacjentów. Wszyscy rozpoczęli leczenie semaglutydem lub tirzepatydem – substancjami znanymi m.in. pod nazwami handlowymi Ozempic, Wegovy, Mounjaro czy Zepbound – a następnie przerwali terapię w ciągu roku od jej rozpoczęcia. Leki te działają poprzez naśladowanie hormonu jelitowego, który ogranicza apetyt i spowalnia trawienie, co ułatwia redukcję spożycia kalorii.
Wbrew wcześniejszym obawom, średni przyrost masy ciała po odstawieniu okazał się minimalny. Pacjenci leczeni z powodu otyłości przybrali w ciągu roku średnio mniej niż 1% swojej masy ciała. Co więcej, osoby stosujące te leki w związku z cukrzycą typu 2 nadal notowały niewielki spadek wagi. Kluczowe znaczenie wydaje się mieć fakt, że większość pacjentów nie porzucała całkowicie kontroli nad wagą – ponad połowa podejmowała inne działania wspierające odchudzanie.
Co dzieje się po odstawieniu leków
Badacze przeanalizowali elektroniczną dokumentację medyczną pacjentów z placówek Cleveland Clinic w Ohio i na Florydzie z lat 2021–2025. W grupie znalazło się 7 938 osób, które rozpoczęły terapię w latach 2021–2023 i zakończyły ją po trzech do dwunastu miesięcy. Średni wiek uczestników wynosił około 56 lat, a niemal dwie trzecie stanowiły kobiety.
W ciągu roku od odstawienia leku około 20% pacjentów wróciło do przyjmowania tego samego leku. Kolejne 35% zdecydowało się na inne rozwiązania – od zamiany na inny preparat odchudzający, przez regularne konsultacje dotyczące diety i aktywności fizycznej, aż po operacje bariatryczne, choć te ostatnie były rzadkie. Łącznie oznacza to, że ponad połowa badanych aktywnie kontynuowała walkę o utrzymanie wagi.
To właśnie ten element może tłumaczyć różnice między wynikami badania a wcześniejszymi próbami klinicznymi. W kontrolowanych warunkach uczestnicy po zakończeniu terapii nie mieli możliwości kontynuowania leczenia ani korzystania z alternatywnych metod, co często prowadziło do znacznego przyrostu masy ciała.
Niewielki powrót kilogramów – ale nie u wszystkich
Przed zakończeniem terapii pacjenci leczeni z powodu otyłości tracili średnio 8,4% masy ciała, natomiast osoby z cukrzycą typu 2 – około 4,4%. W ciągu roku po odstawieniu pierwsza grupa odzyskała średnio jedynie 0,5%, a druga – przeciwnie – nadal traciła na wadze, średnio 1,3%.
Średnie wartości nie oddają jednak pełnego obrazu. Około 55% pacjentów z otyłością faktycznie przybrało na wadze po zakończeniu terapii, a w pojedynczych przypadkach przyrost przekraczał nawet 20%. Jednocześnie część osób nadal chudła. Kluczowym czynnikiem okazało się to, czy i w jaki sposób pacjenci kontynuowali leczenie lub zmieniali styl życia.
Dlaczego pacjenci z cukrzycą radzili sobie lepiej
Osoby przyjmujące leki z powodu cukrzycy typu 2 częściej wracały do terapii niż pacjenci leczący wyłącznie otyłość – odpowiednio 23,5% wobec 14,2%. Jednym z powodów może być szerszy zakres refundacji leczenia cukrzycy przez ubezpieczenia zdrowotne, co ułatwia dostęp do leków.
Wśród pacjentów, którzy decydowali się na zmianę terapii, często dochodziło do „zamiany” między semaglutydem a tirzepatydem. Inne stosowane alternatywy obejmowały m.in. fenterminę czy topiramat.
Uwagę zwraca jeszcze jeden istotny szczegół: wielu pacjentów kończyło terapię zanim osiągnęło pełną dawkę terapeutyczną. W przypadku semaglutydu tylko 27% osób leczonych z powodu otyłości osiągnęło dawkę 1,7 mg lub wyższą przed odstawieniem leku. Może to częściowo tłumaczyć, dlaczego u niektórych efekty odchudzania były ograniczone już na etapie terapii.
Wnioski bardziej złożone niż dotąd sądzono
Autorzy badania podkreślają, że wyniki mają swoje ograniczenia. Analiza obejmowała pacjentów z jednego systemu opieki zdrowotnej w dwóch stanach, a przyczyny przerwania terapii – takie jak koszty, skutki uboczne czy brak oczekiwanych efektów – nie były dostępne w dokumentacji. Nie uwzględniono także zmian stylu życia, które pacjenci mogli wprowadzać samodzielnie.
Mimo to jedno wydaje się jasne: odstawienie leków takich jak Ozempic czy Wegovy nie musi automatycznie oznaczać powrotu do punktu wyjścia. W przypadku osób, które pozostają zaangażowane w proces leczenia – niezależnie od wybranej metody – efekty mogą być znacznie trwalsze, niż sugerowały wcześniejsze badania kliniczne.
Na końcu warto podkreślić, że przedstawione wyniki mają charakter obserwacyjny i nie stanowią porady medycznej. Decyzje dotyczące rozpoczęcia, zakończenia lub zmiany terapii zawsze powinny być podejmowane w konsultacji z lekarzem.
