Problemy finansowe same w sobie są źródłem stresu. Jak pokazują najnowsze badania, dla milionów Amerykanów w średnim i starszym wieku mogą mieć także mniej oczywiste konsekwencje – wpływać na tempo pogarszania się funkcji poznawczych.
Duże badanie obejmujące blisko 8 tys. osób obserwowanych przez dekadę wykazało, że pogorszenie sytuacji finansowej wiąże się z szybszym pogorszeniem pamięci. W przypadku osób, u których nastąpiło wyraźne pogorszenie finansów, tempo tego spadku odpowiadało około pięciu dodatkowym miesiącom „starzenia się pamięci” rocznie ponad to, co wynika z naturalnego procesu starzenia. Nawet stopniowe pogarszanie sytuacji finansowej przekładało się na około dwa dodatkowe miesiące rocznie.
Badanie opublikowane w czasopiśmie naukowym „American Journal of Epidemiology” należy do pierwszych, które analizują zmiany sytuacji finansowej w czasie i zestawiają je z długoterminowymi zmianami pamięci. Autorzy wskazują, że wyniki wspierają tezę, iż trudności finansowe – szczególnie pogarszające się warunki życia w średnim i starszym wieku – mogą negatywnie wpływać na zdrowie mózgu.
Jak badano zależność między finansami a pamięcią
Naukowcy wykorzystali dane z programu Health and Retirement Study – ogólnokrajowego badania obejmującego Amerykanów w wieku 50 lat i starszych. Analizie poddano informacje dotyczące 7 676 uczestników z lat 2010–2020.
Sytuację finansową oceniano na podstawie ośmiopunktowego wskaźnika, który uwzględniał m.in. poczucie kontroli nad finansami, trudności w opłacaniu rachunków, konieczność rezygnacji z leków z powodu ich kosztów, czy ogólne zadowolenie finansowe. Następnie badano, czy sytuacja ta pozostawała stabilna, poprawiała się czy pogarszała w czteroletnich okresach.
Pamięć oceniano co dwa lata przy użyciu testów polegających na zapamiętywaniu list słów. W przypadku osób, które nie były w stanie samodzielnie uczestniczyć w testach, wykorzystywano oceny bliskich – np. członków rodziny.
Najbardziej narażeni są seniorzy
Zależność między finansami a pamięcią była szczególnie widoczna u osób starszych. Uczestnicy w wieku 65 lat i więcej doświadczali najsilniejszych skutków pogorszenia sytuacji finansowej.
Autorzy badania zwracają uwagę, że osoby starsze często opierają się na stałych dochodach – takich jak emerytury czy świadczenia socjalne – co ogranicza ich możliwości reagowania na pogorszenie sytuacji. W przeciwieństwie do osób aktywnych zawodowo, nie mogą łatwo zwiększyć dochodów czy zmienić pracy, co może dodatkowo pogłębiać wpływ stresu na funkcje poznawcze.
Dlaczego stres finansowy wpływa na mózg
Badacze wskazują kilka możliwych mechanizmów. Przewlekły stres związany z problemami finansowymi może prowadzić do długotrwałego napięcia i niepokoju, które są powiązane z wyższym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych, a nawet demencji.
Dodatkowo trudności finansowe mogą ograniczać dostęp do czynników wspierających zdrowie mózgu – takich jak odpowiednia dieta, regularna opieka medyczna czy aktywność społeczna.
Naukowcy sprawdzili również, czy zależność nie działa w drugą stronę – czyli czy to pogarszająca się pamięć nie prowadzi do problemów finansowych. Po wykluczeniu osób, które już na początku badania miały słabsze wyniki pamięci, wyniki się potwierdziły.
Poprawa finansów nie zawsze oznacza poprawę pamięci
Co istotne, badanie nie wykazało wyraźnego związku między poprawą sytuacji finansowej a lepszymi wynikami pamięci. Może to sugerować, że negatywne skutki długotrwałych problemów finansowych są trudne do odwrócenia, nawet jeśli sytuacja materialna ulegnie poprawie.
Autorzy podkreślają jednak, że badanie nie dowodzi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, choć wskazuje na wyraźny kierunek zależności.
Problemy finansowe wśród starszych Amerykanów nie należą do rzadkości. Wiele osób wchodzi w wiek emerytalny z zadłużeniem, mierzy się z rosnącymi kosztami opieki zdrowotnej lub doświadcza nagłych wstrząsów finansowych związanych np. z chorobą czy utratą partnera.
Badanie wpisuje się w rosnącą liczbę dowodów na to, że skutki takich problemów nie ograniczają się wyłącznie do sytuacji materialnej. Mogą mieć także realny, mierzalny wpływ na zdrowie mózgu i jakość życia w późniejszych latach.
