Amerykański koncern chemiczny Corteva Agriscience ogłosił, że wycofuje z rynku swój herbicyd „Enlist Duo” – preparat, który od lat budził sprzeciw organizacji ekologicznych i był przedmiotem sporów sądowych. Decyzja oznacza zakończenie jednej z głośniejszych batalii dotyczących bezpieczeństwa pestycydów w ostatniej dekadzie.
Choć formalne potwierdzenie ze strony Environmental Protection Agency (EPA) jeszcze nie zapadło, producent poinformował, że rejestracja produktu została dobrowolnie anulowana. W praktyce oznacza to koniec produkcji i sprzedaży herbicydu w Stanach Zjednoczonych.
Spór o bezpieczeństwo i ryzyko nowotworowe
„Enlist Duo” to mieszanka dwóch substancji czynnych: 2,4-D (2,4-dichlorofenoksyoctowego) oraz glifosatu. Obie od lat znajdują się pod lupą naukowców i regulatorów.
Glifosat został w 2015 roku uznany przez World Health Organization (WHO) za „prawdopodobnie rakotwórczy dla ludzi”. Z kolei 2,4-D ma długą historię – stosowany jest od lat 40., a szerzej znany stał się jako jeden ze składników Agent Orange, używanego przez wojska USA podczas wojny w Wietnamie do niszczenia lasów i upraw.
Badania wskazywały na możliwy związek ekspozycji na 2,4-D z chłoniakiem nieziarniczym (NHL), a także na zwiększone ryzyko problemów zdrowotnych u dzieci mieszkających w pobliżu intensywnie opryskiwanych terenów. W literaturze naukowej pojawiały się również dane o podwyższonym stresie oksydacyjnym oraz potencjalnych wadach wrodzonych.
Organizacja Center for Food Safety (CFS) od lat domagała się wycofania preparatu. Już w 2015 roku zakwestionowała jego dopuszczenie do obrotu, a w ubiegłym roku złożyła wniosek o wydanie wyroku w trybie przyspieszonym, argumentując, że ponowna rejestracja produktu była niezgodna z prawem i nie uwzględniała należycie ryzyka dla zdrowia i środowiska.
Według CFS, Enlist Duo został po raz pierwszy zatwierdzony w 2014 roku przez Agencję Ochrony Środowiska (EPA) pomimo „powszechnego sprzeciwu i ostrzeżeń naukowych”, a kilka badań wykazało szkodliwy wpływ obu składników herbicydu, 2,4-D i glifosatu.
Argumenty producenta i regulatora
Corteva tłumaczy swoją decyzję względami biznesowymi. Jak podkreślono na stronie internetowej spółki, „Enlist Duo” odpowiada dziś za mniej niż 1 procent sprzedaży całej linii produktów Enlist w USA. Firma zaznaczyła, że decyzja wpisuje się w szerszą strategię „uproszczenia portfolio” i nie wpłynie na dostępność innego produktu – „Enlist One”.
To właśnie „Enlist One”, zawierający wyłącznie 2,4-D, pozostaje na rynku i – jak twierdzi producent – jest wiodącym rozwiązaniem dla rolników walczących z chwastami odpornymi na herbicydy.
EPA potwierdziła, że producent dobrowolnie zrezygnował z rejestracji produktu, nie odnosząc się jednak publicznie do argumentów CFS ani do toczących się wcześniej sporów. W przeszłości agencja utrzymywała, że potencjalne korzyści ze stosowania „Enlist Duo” – w tym skuteczna kontrola chwastów odpornych na inne środki – przeważają nad ryzykiem.
Krytycy twierdzą jednak, że taka kalkulacja była wadliwa. Według prawników CFS agencja miała opierać się na nieaktualnych danych dotyczących skali użycia preparatu oraz przeceniać jego skuteczność w walce z odpornością chwastów. W ich ocenie masowe stosowanie produktów z linii Enlist może wręcz przyspieszać rozwój odporności, zamiast ją ograniczać.
Zwycięstwo ekologów, ale spór trwa
Decyzja Cortevy została przyjęta przez organizacje ekologiczne jako znaczące zwycięstwo. W ostatnich latach kwestia pestycydów stała się jednym z bardziej zapalnych tematów w amerykańskiej debacie publicznej. Choć podczas kampanii wyborczej Donald Trump zapowiadał ochronę Amerykanów przed „szkodliwymi chemikaliami”, jego administracja była przez krytyków oskarżana o sprzyjanie przemysłowi agrochemicznemu i ułatwianie rejestracji nowych środków.
Wycofanie „Enlist Duo” nie kończy jednak sporu. CFS zapowiada dalszą walkę sądową przeciwko dopuszczeniu „Enlist One”, który – jak twierdzą aktywiści – niesie wiele z tych samych zagrożeń dla zdrowia publicznego i środowiska. Sprawa toczy się obecnie w sądzie federalnym i obejmuje dopuszczenie produktu do użycia w 34 stanach.
Historia „Enlist Duo” pokazuje, jak skomplikowana i wielowymiarowa jest dziś dyskusja o bezpieczeństwie chemii rolniczej. Z jednej strony stoją argumenty o konieczności zapewnienia rolnikom skutecznych narzędzi walki z chwastami i utrzymania wydajności produkcji. Z drugiej – rosnąca liczba badań i społeczna presja, by dokładniej analizować długofalowe skutki zdrowotne i środowiskowe.
