Czasem jedna rozmowa może mieć ogromne znaczenie
Każdego roku wrzesień jest w Stanach Zjednoczonych miesiącem poświęconym zwiększaniu świadomości na temat zapobiegania samobójstwom. To okazja nie tylko do przypominania o skali problemu, ale przede wszystkim do mówienia o tym, jak rozpoznać kryzys, jak reagować i gdzie szukać pomocy – dla siebie albo dla kogoś bliskiego.
Według najnowszych pełnych danych Centers for Disease Control and Prevention (CDC), w 2024 roku w wyniku samobójstwa zmarło w Stanach Zjednoczonych 48 824 osób. Oznacza to średnio ponad 130 osób każdego dnia. Samobójstwo było dziesiątą najczęstszą przyczyną śmierci w kraju.
Za liczbą zgonów kryje się jednak znacznie większa grupa osób przeżywających poważny kryzys. CDC szacuje, że w 2024 roku około 14,3 mln dorosłych Amerykanów poważnie rozważało odebranie sobie życia, 4,6 mln planowało próbę samobójczą, a 2,2 mln podjęło taką próbę.
Substance Abuse and Mental Health Services Administration (SAMHSA), rozpoczynając tegoroczny Suicide Prevention Awareness Month, zwraca uwagę, że zapobieganie samobójstwom pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Stanach Zjednoczonych. Jednym z podstawowych celów wrześniowej kampanii jest przypomnienie, że osoba znajdująca się w kryzysie nie powinna pozostawać z nim sama.
Nie zawsze łatwo zauważyć kryzys
Kryzys psychiczny nie u każdego wygląda tak samo. Niepokojącym sygnałem może być mówienie o braku nadziei, poczuciu bycia ciężarem dla innych czy przekonaniu, że nie ma wyjścia z trudnej sytuacji. Uwagę powinny zwrócić także nagłe wycofanie z kontaktów z rodziną i przyjaciółmi, gwałtowne zmiany zachowania lub nastroju, rozdawanie ważnych przedmiotów czy żegnanie się z bliskimi.
Nie oznacza to, że każda osoba zachowująca się w taki sposób planuje samobójstwo. Takich zmian nie powinno się jednak ignorować, szczególnie jeśli pojawiają się nagle albo po trudnym wydarzeniu.
Jednym z wciąż obecnych mitów jest przekonanie, że nie należy pytać osoby w kryzysie bezpośrednio o myśli samobójcze, ponieważ można w ten sposób „podsunąć jej pomysł”. Specjaliści zajmujący się profilaktyką podkreślają, że szczera i spokojna rozmowa może być ważnym krokiem do uzyskania pomocy.
Nie trzeba przy tym być terapeutą ani wiedzieć dokładnie, co powiedzieć. Czasem najważniejsze jest zauważenie, że coś się dzieje, wysłuchanie bez oceniania i pomoc w skontaktowaniu się ze specjalistą.
988: Alternatywa dla numeru alarmowego 911 w zakresie zdrowia psychicznego
Od 2022 roku w Stanach Zjednoczonych działa trzycyfrowy numer 988 – Suicide & Crisis Lifeline. Został stworzony jako łatwy do zapamiętania sposób uzyskania pomocy w sytuacji kryzysu psychicznego lub emocjonalnego.
Pod numer 988 można zadzwonić lub wysłać wiadomość tekstową. Dostępny jest również internetowy chat. Usługa jest bezpłatna, a rozmowy z 988 są poufne.
Po połączeniu osoba dzwoniąca trafia do przeszkolonego doradcy. Pierwszym zadaniem konsultanta jest sprawdzenie, czy rozmówca jest bezpieczny. Następnie wysłuchuje on osoby znajdującej się w kryzysie, pomaga ocenić sytuację i, jeśli jest taka potrzeba, wskazuje dostępne formy dalszej pomocy. Podobnie działa kontakt za pomocą wiadomości tekstowych i chatu.
Co ważne, z numeru 988 można korzystać nie tylko wtedy, gdy ktoś bezpośrednio rozważa samobójstwo. Jest on przeznaczony również dla osób przeżywających poważny kryzys emocjonalny lub psychiczny oraz dla tych, którzy martwią się o kogoś bliskiego.
988 czy 911?
Wprowadzenie 988 miało również stworzyć alternatywę dla sytuacji, w których osoby przeżywające kryzys psychiczny lub ich rodziny wcześniej automatycznie dzwoniły pod 911.
Różnica między tymi numerami jest istotna. 988 koncentruje się na kryzysach związanych ze zdrowiem psychicznym, myślach samobójczych i silnym cierpieniu emocjonalnym. 911 pozostaje numerem alarmowym w sytuacjach wymagających natychmiastowej interwencji służb ratunkowych, na przykład gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie życia wymagające pilnej pomocy medycznej.
Kontakt z 988 nie oznacza automatycznego wysłania policji czy pogotowia. Podstawowym celem jest rozmowa i pomoc w rozwiązaniu kryzysu przy możliwie najmniej inwazyjnej interwencji. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa mogą jednak zostać zaangażowane służby ratunkowe.
To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ dla części osób sama perspektywa kontaktu z policją może stanowić barierę przed poproszeniem o pomoc. 988 daje możliwość rozpoczęcia od rozmowy z osobą przygotowaną do reagowania właśnie na kryzysy psychiczne.
Rozmowa może być pierwszym krokiem
Zapobieganie samobójstwom nie zaczyna się wyłącznie w gabinecie terapeuty czy na szpitalnym oddziale ratunkowym. Często pierwszą osobą, która zauważa zmianę, jest członek rodziny, przyjaciel, współpracownik albo nauczyciel.
CDC wskazuje, że znaczenie mają zarówno czynniki zwiększające ryzyko, jak i te, które mogą przed nim chronić. Do tych drugich należą między innymi więzi z rodziną i społecznością oraz dostęp do opieki zdrowotnej.
Dlatego jednym z najważniejszych przesłań Suicide Prevention Awareness Month jest zachęcanie do przełamywania milczenia otaczającego problemy psychiczne. Zapytanie kogoś, jak naprawdę się czuje, potraktowanie jego słów poważnie i pozostanie przy nim podczas szukania pomocy może mieć większe znaczenie, niż nam się wydaje.
Gdzie szukać pomocy
Osoby w Stanach Zjednoczonych przeżywające kryzys psychiczny, emocjonalny lub mające myśli samobójcze mogą zadzwonić lub wysłać SMS pod numer 988. Pomoc jest dostępna przez całą dobę.
Z 988 można skontaktować się także wtedy, gdy martwimy się o członka rodziny, przyjaciela lub inną bliską osobę i nie wiemy, co zrobić.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy dzwonić pod 911.
