Powiat Cook, obejmujący Chicago, jako pierwszy region w Stanach Zjednoczonych wprowadził na stałe program gwarantowanego dochodu podstawowego dla niektórych mieszkańców.
Rada Komisarzy Cook County jednogłośnie zatwierdziła budżet na 2026 rok, przeznaczając w nim 7,5 miliona dolarów na kontynuację programu bezwarunkowych wypłat dla części mieszkańców.
Czym jest program gwarantowanego dochodu?
To forma wsparcia społecznego, w ramach której rząd lub władze lokalne zapewniają wybranym mieszkańcom regularne, bezwarunkowe wypłaty gotówkowe przez określony czas. Główną zasadą programu jest pełna swoboda - beneficjenci mogą samodzielnie decydować, na co przeznaczą otrzymane środki, bez żadnych ograniczeń ani wymagań.
Jest to inne podejście niż tradycyjne programy pomocy społecznej, które często nakładają restrykcje na rodzaj zakupów, wymagając na przykład wydawania środków wyłącznie na określone produkty żywnościowe czy inne niezbędne artykuły. Filozofia gwarantowanego dochodu opiera się na założeniu, że sami zainteresowani najlepiej wiedzą, jakie mają potrzeby i jak najefektywniej wykorzystać otrzymane wsparcie.
Program różni się również od koncepcji powszechnego dochodu podstawowego tym, że obejmuje jedynie określone grupy mieszkańców - zazwyczaj tych znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, z dochodami bliskimi granicy ubóstwa - a nie całą populację bez względu na status społeczno-ekonomiczny.
Jak wyglądał pilotażowy program w Cook County
W latach 2022-2025 powiat Cook przeprowadził dwuletni eksperyment, w ramach którego 3200 gospodarstw domowych otrzymywało po 500 dolarów miesięcznie. Ostatnia wypłata w ramach programu nastąpiła w styczniu bieżącego roku.
Władze powiatu przeprowadziły szczegółowe badania wśród uczestników programu, których wyniki okazały się pozytywne - większość beneficjentów potwierdziła, że regularne wypłaty znacząco zwiększyły ich bezpieczeństwo finansowe, zmniejszyły codzienne napięcie związane z budżetem domowym i poprawiły ogólne zdrowie psychiczne. Uczestnicy przeznaczali pieniądze przede wszystkim na podstawowe potrzeby życiowe: żywność, czynsz, rachunki za media i transport.
Co dalej z programem?
Po pozytywnych wynikach eksperymentu władze Cook County podjęły historyczną decyzję o uczynieniu programu stałym elementem polityki społecznej powiatu. To przełomowa decyzja na skalę krajową. Choć wiele miast i powiatów w Stanach Zjednoczonych eksperymentowało w ostatnich latach z podobnymi rozwiązaniami, niewiele z nich zdecydowało się na ich utrwalenie po zakończeniu okresy próbnego. Cook County staje się zatem swoistym laboratorium społecznym, którego doświadczenia będą uważnie obserwowane przez inne samorządy.
Wsparcie liderów biznesu
Koncepcja gwarantowanego dochodu podstawowego zyskuje coraz większe zainteresowanie na świecie. Rządy różnych krajów eksperymentują z tym rozwiązaniem - Irlandia niedawno uczyniła swój program dochodu podstawowego dla artystów stałym elementem polityki kulturalnej, a Korea Południowa przygotowuje się do uruchomienia jednego z największych na świecie programów tego typu.
Co szczególnie interesujące, idea gwarantowanego dochodu znajduje zwolenników wśród liderów branży technologicznej i biznesowej. Elon Musk, stojący za firmami Tesla i SpaceX, oraz Sam Altman, dyrektor generalny OpenAI - firmy odpowiedzialnej za rozwój ChatGPT - publicznie opowiadają się za wprowadzeniem programów dochodu podstawowego.
Ich argumenty związane są z przyszłością rynku pracy. W miarę rozwoju sztucznej inteligencji i automatyzacji coraz więcej zawodów może zostać zastąpionych przez maszyny i algorytmy. Zdaniem tych wizjonerów technologicznych, gwarantowany dochód podstawowy może być skutecznym narzędziem łagodzącym potencjalny społeczny wpływ masowej automatyzacji i pomóc ludziom przejść przez okres transformacji gospodarczej.
