Smartfony stały się stałym elementem szkolnej rzeczywistości. Nowe badanie pokazuje jednak, jak często uczniowie po nie sięgają – i jak może to wpływać na ich zdolność koncentracji. Naukowcy monitorujący codzienne nawyki nastolatków odkryli, że korzystanie z telefonów miało miejsce o każdej godzinie dnia szkolnego. Co więcej, w badanej grupie nie było ani jednego ucznia, który przez cały dzień w szkole ani razu nie użył telefonu. Uczniowie, którzy sprawdzali swoje urządzenia najczęściej, wykazywali również słabszą samokontrolę.
Badacze z Uniwersytetu Karoliny Północnej w Chapel Hill obserwowali przez dwa tygodnie nawyki związane z telefonami u 79 uczniów w wieku od 11 do 18 lat. Okazało się, że przeciętny nastolatek spędza w szkole ponad dwie godziny dziennie przed ekranem telefonu – to około jedna trzecia całkowitego czasu korzystania z urządzenia w ciągu dnia. Najbardziej niepokojący nie był jednak sam czas spędzony na telefonie, lecz częstotliwość jego sprawdzania i związek tego nawyku z koncentracją.
Średnio uczniowie sięgali po telefon 64 razy w ciągu jednego dnia szkolnego. Ci, którzy robili to najczęściej, uzyskiwali gorsze wyniki w testach mierzących koncentrację i kontrolę impulsów. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie naukowym JAMA Network Open, a autorzy podkreślają, że problem dotyczy nie tylko rozproszenia uwagi, lecz także kształtowania zdolności samodyscypliny u młodych ludzi.
Znając dokładny plan dnia szkolnego, naukowcy mogli oddzielić korzystanie z telefonu w szkole od aktywności po lekcjach i w weekendy. Nie byli jednak w stanie rozróżnić, czy telefon był używany podczas lekcji, czy w czasie przerw lub lunchu.
Łącznie zebrano tysiące danych dotyczących korzystania z telefonu w poszczególnych godzinach dnia, tworząc jeden z najbardziej szczegółowych obrazów tego, jak uczniowie używają smartfonów w trakcie dnia szkolnego.
Ani jeden uczeń nie zrezygnował z telefonu w ciągu dnia
Analiza pokazała, że aktywność telefonów pojawiała się w każdej godzinie dnia szkolnego – od pierwszej lekcji o 8 rano aż do końca zajęć.
Średnio czas spędzany przed ekranem stopniowo rósł w ciągu dnia – z około 16 minut w godzinie rozpoczynającej lekcje do ponad 22 minut około godziny 14. Jeden z uczniów korzystał z telefonu w szkole przez ponad pięć godzin w trakcie całego okresu badania.
Uczniowie szkół średnich korzystali z telefonów znacznie częściej niż młodsi uczniowie. Starsi spędzali przed ekranem średnio około 23 minut w każdej godzinie dnia szkolnego, podczas gdy wśród młodszych uczniów było to około 12 minut.
W przypadku młodszej grupy naukowcy przeanalizowali również, które aplikacje przyciągały najwięcej uwagi. Media społecznościowe – takie jak TikTok, Instagram i Snapchat – razem z aplikacjami rozrywkowymi, jak YouTube, odpowiadały za prawie 70 procent całkowitego czasu spędzanego na telefonie w godzinach szkolnych. Uczniowie tej grupy spędzali średnio około 40 minut dziennie w mediach społecznościowych oraz niemal 14 minut na aplikacjach rozrywkowych.
Częste sprawdzanie telefonu a koncentracja
W grupie uczniów szkół średnich badacze zmierzyli także, jak często uczniowie fizycznie sięgali po telefon. Do tej liczby wliczano każde dotknięcie urządzenia – nie tylko korzystanie z mediów społecznościowych.
Średnia uczniowie sięgali po swoje urządzenia średnio 64 razy dziennie, czyli około dziewięć lub dziesięć razy na godzinę.
Następnie badacze sprawdzili zdolność koncentracji starszych uczniów przy pomocy tzw. testu go/no-go. To popularne ćwiczenie psychologiczne polegające na naciskaniu przycisku w reakcji na jeden obraz, a powstrzymaniu się od reakcji przy innym. Test mierzy zdolność do powstrzymywania automatycznych impulsów – jedną z podstawowych umiejętności samokontroli.
Badanie poznawcze przeprowadzono tylko wśród starszych uczniów, więc nie wiadomo, czy podobny wzorzec pojawiłby się u młodszych dzieci. W analizowanej grupie zależność była jednak wyraźna: uczniowie częściej sięgający po telefon osiągali słabsze wyniki w testach koncentracji.
Co ciekawe, sam czas spędzony przed ekranem nie był istotnie powiązany z wynikami. Znaczenie miała przede wszystkim częstotliwość sprawdzania telefonu.
Ponieważ badanie miało charakter przekrojowy – obejmowało tylko jeden okres obserwacji – nie można jednoznacznie stwierdzić, czy częste sprawdzanie telefonu powoduje spadek koncentracji, czy raczej uczniowie mający trudności z uwagą częściej sięgają po telefon. Naukowcy przypuszczają, że zależność działa w obie strony: częste przerwy mogą rozpraszać uwagę, a osoby łatwo rozpraszające się mogą częściej sięgać po urządzenie.
Co wyniki mogą oznaczać dla szkół
W wielu stanach USA trwa dyskusja o wprowadzaniu zakazów używania telefonów w szkołach. Wyniki badania dostarczają nowych argumentów w tej debacie. Autorzy podkreślają jednak, że same zakazy mogą nie wystarczyć.
Najsilniej z koncentracją i samokontrolą powiązane było bowiem kompulsywne sprawdzanie telefonu – sięganie po niego z przyzwyczajenia, a nie z konkretnej potrzeby. Dlatego oprócz regulacji potrzebna może być również edukacja cyfrowa, która pomoże uczniom zrozumieć, jak ciągłe przerwy wpływają na zdolność skupienia.
Badanie sugeruje też, że młodsi uczniowie mogą być bardziej otwarci na zmianę nawyków. Uczniowie szkół podstawowych i gimnazjalnych ograniczali korzystanie z telefonów w dni szkolne w porównaniu z dniami wolnymi – czego nie zaobserwowano u starszych uczniów.
Może to oznaczać, że najlepszym momentem na kształtowanie zdrowych nawyków cyfrowych jest okres przed szkołą średnią, zanim ciągłe sprawdzanie telefonu stanie się utrwalonym nawykiem.
