Jesienią, gdy po południu coraz wcześniej robi się ciemno, u części osób powracają objawy depresji. Zwykle ustępują dopiero wiosną lub latem. W leczeniu depresji sezonowej stosuje się między innymi terapię światłem, psychoterapię i leki przeciwdepresyjne.
Jesienna zmiana czasu może nasilić problem. Po przestawieniu zegarów na czas standardowy w większości Stanów Zjednoczonych zmrok zapada o godzinę wcześniej. Dla osób podatnych na depresję sezonową ciemniejsze popołudnia mogą być jednym z czynników wyzwalających objawy.
Specjaliści wyróżniają również łagodniejszą postać tego zaburzenia. Istnieje też odmiana letnia, choć wiadomo o niej mniej. Depresję sezonową, znaną po angielsku jako seasonal affective disorder (SAD), po raz pierwszy opisał w 1984 roku zespół kierowany przez doktora Normana Rosenthala, który pracował wówczas w amerykańskich Narodowych Instytutach Zdrowia.
Jak światło wpływa na nastrój
Szacuje się, że miliony osób cierpiących na sezonowe zaburzenie afektywne, czyli SAD, zazwyczaj doświadczają epizodów depresji, które zaczynają się jesienią i ustępują wiosną lub latem.
Naukowcy wciąż nie ustalili jednej przyczyny depresji sezonowej. Wiadomo, że znacznie częściej dotyka ona kobiet niż mężczyzn. Objawy mogą obejmować utrzymujące się poczucie beznadziei, pesymizm, a także trudności z koncentracją, zapamiętywaniem i podejmowaniem decyzji.
Jednym z powodów może być reakcja organizmu na niebieską część światła słonecznego. Światło słoneczne jest nasycone niebieskim światłem, więc kiedy komórki je absorbują, ośrodki czujności w naszych mózgach zostają aktywowane i czujemy się bardziej rozbudzeni, a być może nawet szczęśliwsi.
Kathryn Roecklein z Uniwersytetu w Pittsburghu porównała reakcję na niebieskie światło u osób z depresją sezonową i bez niej. W badaniu osoby z tym zaburzeniem były przeciętnie mniej wrażliwe na niebieskie światło, zwłaszcza zimą. To jedna z możliwych wskazówek, dlaczego objawy pojawiają się właśnie wtedy, gdy dni stają się krótsze.
Pół godziny przy lampie
Według dr. Paula Desana z kliniki zajmującej się depresją zimową na Uniwersytecie Yale wiele osób z depresją sezonową dobrze reaguje na fototerapię. Badania wskazują na korzyści z codziennej, półgodzinnej ekspozycji na światło o natężeniu około 10 tys. luksów, najlepiej rano. To światło około 20 razy jaśniejsze od typowego oświetlenia w pomieszczeniach. Desan wskazuje, że taka terapia może pomóc również osobom, które zimą odczuwają łagodniejszy spadek nastroju.
Specjalne lampy kosztują od 50 do ponad 400 dolarów. Desan zwraca uwagę, że część urządzeń sprzedawanych jako lampy do fototerapii daje zbyt słabe światło. Yale publikuje listę przetestowanych modeli, a organizacja Center for Environmental Therapeutics udostępnia poradnik dla kupujących. Osoby, u których lekarz zdiagnozował depresję sezonową, mogą sprawdzić u ubezpieczyciela, czy polisa pokrywa koszt lampy. Poradnik dla kupujących lampy
Psychoterapia i codzienne nawyki
Leki przeciwdepresyjne, podobnie jak fototerapia, należą do podstawowych metod leczenia depresji sezonowej. Lekarze zalecają też regularne pory snu i spacery na świeżym powietrzu, nawet w pochmurne dni.
Efekty fototerapii mogą słabnąć po odstawieniu lampy. Kelly Rohan z Uniwersytetu Vermont zwraca uwagę, że w badaniach trwalsze efekty przynosiła terapia poznawczo-behawioralna. Podczas spotkań z terapeutą pacjenci uczą się rozpoznawać i zmieniać schematy myślenia, które utrudniają im radzenie sobie z obniżonym nastrojem.
Terapia może też pomóc stopniowo wracać do zajęć, które sprawiały przyjemność. Jak mówi Rohan, można zacząć od czegoś prostego, choćby od umówienia się z kimś na kawę.
