Wielkie amerykańskie korporacje osiągają rekordowe zyski, ale wpływy z ich podatków maleją. Firmy korzystają z przepisów pozwalających odliczać wydatki na inwestycje i badania. Spór dotyczy tego, czy korzyści dla gospodarki uzasadniają koszt ponoszony przez federalny budżet.
Ponad 700 rentownych korporacji w USA wykazało za 2025 rok bieżący federalny podatek dochodowy odpowiadający średnio 10,4 proc. ich zysków — wynika z raportu Institute on Taxation and Economic Policy (ITEP), progresywnego ośrodka analitycznego. To mniej niż połowa ustawowej stawki wynoszącej 21 proc.
Wśród tych firm ponad 250 zapłaciło mniej niż 7 proc., a 114 nie zapłaciło w ogóle bieżącego podatku federalnego. Na tej liście znalazły się m.in. Tesla, Walt Disney, United Airlines i DoorDash. ITEP opierał się na sprawozdaniach finansowych składanych w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC), a nie na danych urzędu skarbowego (IRS), które są dostępne z opóźnieniem.
Mniejsze stawki, wielkie kwoty
Co ciekawe, autorzy raportu nie uważają firm, które nie płacą nic, za największy problem. Matt Gardner z ITEP wskazuje, że znacznie większe znaczenie mają setki spółek płacących stawkę obniżoną. Łącznie zaoszczędziły one w 2025 roku 198 mld dolarów, a udział firm płacących zero był tylko ułamkiem tej kwoty. Przy ogromnych zyskach nawet niewielka różnica oznacza miliardy dolarów.
Jednocześnie dane Departamentu Skarbu pokazują spadek federalnych wpływów z podatku dochodowego od korporacji. W roku budżetowym zakończonym 30 września 2026 roku zmniejszyły się one o około 15 proc., do 381 mld dolarów. Od 2024 roku wpływy te zmniejszyły się łącznie o ponad jedną czwartą. Dzieje się to mimo rekordowych zysków korporacji, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy do połowy 2026 roku sięgnęły 4,7 bln dolarów, czyli o 17 proc. więcej niż rok wcześniej.
Jak działają odliczenia
Ulgi dla biznesu istnieją od dziesięcioleci. Podczas pierwszej kadencji Donalda Trumpa ustawowa stawka podatku od korporacji spadła z 35 do 21 proc. Uchwalona w lipcu 2025 roku ustawa One Big Beautiful Bill Act utrzymała tę stawkę, uczyniła kilka ulg trwałymi i dodała nowe. Według Biura Budżetowego Kongresu (CBO) ustawa zwiększy deficyt o 3,4 bln dolarów w ciągu dekady.
Jednym z nowych przepisów jest natychmiastowe odliczanie kosztów badań i rozwoju (R&D) w kraju. Firma może odjąć te wydatki od dochodu od razu, zamiast rozkładać je na lata. Dzięki temu firma obniża dochód podlegający opodatkowaniu. Drugim jest 100-proc. amortyzacja bonusowa dla kwalifikowanego majątku nabytego po styczniu 2025 roku. Biznes może w pierwszym roku zaliczyć w koszty całą wartość inwestycji.
Według ITEP olbrzymie korzyści odnoszą giganci technologiczni rozbudowujący infrastrukturę sztucznej inteligencji, w tym Alphabet, Microsoft, Amazon i Meta.
Zachęta czy zbyt duży przywilej?
Szczególne kontrowersje budzi sposób, w jaki Meta korzysta z ulgi na R&D. Firma miała klasyfikować swoje centra danych dla AI jako eksperymentalne „modele pilotażowe”. Siedmioro senatorów wysłało do Marka Zuckerberga list z żądaniem wyjaśnień. Argumentują, że dotowanie budowy centrów danych nie spełnia założeń ulgi badawczej. Firma odpowiada, że takie obiekty wymagają nowych rozwiązań i rozległych testów, a więc odpowiadają celom zachęt badawczych.
Dwa spojrzenia na problem
Zwolennicy wyższych podatków dla firm argumentują, że większe wpływy zmniejszyłyby deficyt, obniżyły koszty zadłużenia i w efekcie wspierały wzrost. Przeciwnicy odpowiadają, że wyższe obciążenia zniechęcałyby do inwestycji i osłabiały konkurencyjność amerykańskiej gospodarki.
Adam Michel z libertariańskiego Cato Institute podkreśla, że ulga na R&D cieszy się poparciem obu partii od 1981 roku. Jego zdaniem ulgi te „nie ujawniają skandalu”, lecz są popularnymi rozwiązaniami, a firmy robią dokładnie to, czemu mają służyć przepisy.
