Coraz więcej badań pokazuje, że sposób odżywiania ma bezpośredni wpływ nie tylko na zdrowie fizyczne, ale również na funkcjonowanie mózgu. Naukowcy od lat obserwują, że dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność wiąże się z problemami pamięciowymi oraz stanem zapalnym w starzejącym się mózgu — a negatywne skutki mogą pojawić się zaskakująco szybko, nawet po kilku dniach niezdrowego jedzenia. Nowe badanie wskazuje jednak na dodatkowy, często pomijany czynnik ryzyka: niedobór błonnika.
Badacze z Ohio State University przeprowadzili eksperyment na szczurach, który pokazał, że szczególnie wrażliwą częścią mózgu na dietę przetworzoną jest ciało migdałowate — niewielka struktura odpowiedzialna za pamięć emocjonalną, zwłaszcza związaną z negatywnymi doświadczeniami. U starszych zwierząt każda z testowanych diet opartych na rafinowanej żywności, niezależnie od zawartości tłuszczu czy cukru, prowadziła do zmian komórkowych i zaburzeń zachowania wskazujących na pogorszenie pamięci kontrolowanej właśnie przez ten obszar mózgu.
Jak podkreśla współautorka badania Ruth Barrientos z Instytutu Mózgu, Zachowania i Immunologii Ohio State, ciało migdałowate odgrywa kluczową rolę w uczeniu się związku między zagrożeniem a jego konsekwencjami. Zaburzenia tej funkcji mogą utrudniać właściwą ocenę ryzyka i zwiększać podatność osób starszych na niebezpieczne sytuacje, w tym oszustwa finansowe czy manipulację.
Brak błonnika jako wspólny mianownik
Analiza wyników wykazała, że mimo różnic w zawartości tłuszczu i cukru wszystkie testowane diety miały jedną wspólną cechę - były pozbawione błonnika. To właśnie ten element okazał się potencjalnym kluczowym czynnikiem wpływającym na pogorszenie funkcji poznawczych.
Badanie pokazało, że brak błonnika prowadził do obniżenia poziomu maślanu (butyratu), związku powstającego w jelitach podczas rozkładu błonnika przez bakterie jelitowe. Maślan ma właściwości przeciwzapalne i może przenikać do mózgu, dlatego jego niedobór może sprzyjać niekontrolowanemu stanowi zapalnemu, który negatywnie wpływa na pamięć.
Naukowcy zauważyli również, że choć wszystkie diety pogarszały pamięć emocjonalną zależną od ciała migdałowatego, zaburzenia pamięci związanej z hipokampem — odpowiadającym za orientację przestrzenną i pamięć autobiograficzną — pojawiały się głównie przy diecie bogatej w tłuszcz.
Zmiany widoczne na poziomie komórkowym
Najsilniejsze dowody negatywnego wpływu diety przetworzonej zaobserwowano w mitochondriach mikrogleju — komórek odpornościowych mózgu odgrywających ważną rolę w procesach pamięciowych. W młodych mózgach mitochondria potrafiły dostosować się do zwiększonego zapotrzebowania energetycznego, natomiast w mózgach starszych ich funkcjonowanie było wyraźnie osłabione.
Co istotne, choć przetworzone diety prowadziły do przyrostu masy ciała, badanie sugeruje, że pogorszenie funkcji poznawczych nie jest wyłącznie skutkiem otyłości. Negatywne zmiany w mózgu mogą pojawić się znacznie wcześniej, zanim dojdzie do widocznych problemów metabolicznych.
Złożony wpływ diety na mózg
Autorzy podkreślają, że wyniki badań pokazują, jak złożony jest wpływ diety na organizm i jak wiele układów — w tym mózg — reaguje na codzienne wybory żywieniowe. Choć nie istnieje jedno proste rozwiązanie, rola błonnika wydaje się szczególnie istotna. Naukowcy planują dalsze badania, aby sprawdzić, czy zwiększenie spożycia błonnika lub suplementacja maślanu mogłyby odwrócić problemy poznawcze związane z nieprawidłową dietą u osób starszych.
