W USA socjalizm ma więcej zwolenników niż kiedykolwiek od początku badań Gallupa w 2010 roku. Dobrze ocenia go 43 proc. Amerykanów. Kapitalizm nadal cieszy się większym uznaniem (55 proc.), ale jego notowania są niższe niż kilkanaście lat temu. Wyniki wyraźnie zależą od wieku i sympatii politycznych.
Sondaż Gallupa przeprowadzono od 3 do 24 sierpnia 2026 roku. Rok wcześniej socjalizm oceniało dobrze 39 proc. badanych, a kapitalizm 54 proc. Dystans między nimi zmniejszył się więc z 15 do 12 punktów procentowych.
Jak zmieniały się opinie
Do 2025 roku poparcie dla socjalizmu wahało się między 35 a 39 proc. Dopiero w tym roku przekroczyło 40 proc. Kapitalizm przez lata utrzymywał się w okolicach 60 proc., ale w 2025 roku spadł do 54 proc., najniższego poziomu w tej serii pomiarów.
Nie wszystkie badania pokazują ten sam kierunek. Pew Research Center odnotował w latach 2019–2022 spadek przychylnych opinii zarówno o socjalizmie (z 42 do 36 proc.), jak i o kapitalizmie (z 65 do 57 proc.). To jednak odrębna seria badań, której nie należy bezpośrednio zestawiać z danymi Gallupa.
Tło polityczne
Temat wraca w momencie, gdy zbliżają się listopadowe wybory w połowie kadencji prezydenckiej. W ostatnich miesiącach w prawyborach Partii Demokratycznej wygrało kilku kandydatów z lewego skrzydła, w tym popieranych przez organizację Demokratyczni Socjaliści Ameryki (DSA). Wcześniej burmistrzem Nowego Jorku został Zohran Mamdani. Republikanie przedstawiają te sukcesy jako dowód przesuwania się demokratów w lewo, ale władze Partii Demokratycznej próbują łagodzić takie obawy. Kongresowa Izba Reprezentantów przyjęła w ostatnich miesiącach dwie rezolucje krytykujące socjalizm.
Analitycy nie są jednak zgodni co do znaczenia tych zwycięstw. Według lipcowej analizy Cook Political Report w walce o najbardziej konkurencyjne okręgi częściej wygrywali w prawyborach kandydaci umiarkowani, a nie z lewego skrzydła partii. Sondaż Gallupa nie pozwala ocenić, czy zmiana nastrojów ma związek z wydarzeniami politycznymi.
Podział partyjny
Socjalizm jest oceniany bardzo różnie w zależności od sympatii partyjnych. Przychylnie patrzy na niego 65 proc. demokratów i 14 proc. republikanów. Tegoroczny wzrost wynika z opinii osób niezależnych politycznie, wśród których odsetek przychylnych ocen zwiększył się z 37 do 45 proc.
Wśród demokratów opinie o socjalizmie poprawiały się stopniowo od 2010 roku (z 50 do 65 proc.), a uznanie dla kapitalizmu spadało. W ciągu ostatniego roku zmalało z 42 do 35 proc. Podobny obraz pokazuje sierpniowy sondaż CBS News i YouGov. Jednocześnie w całej populacji kapitalizm wciąż oceniany jest lepiej niż socjalizm.
Wiek, płeć i dochody
Różnice wieku są wyraźne. Wśród osób w wieku 18–34 lat socjalizm ocenia dobrze 57 proc., a kapitalizm 43 proc. Wśród osób w wieku 55 lat i starszych proporcje są odwrotne: kapitalizm popiera 65 proc., socjalizm 34 proc. Grupa pośrednia, w wieku 35–54 lat, ocenia oba pojęcia mniej więcej tak samo.
Zróżnicowanie widać też w płci i dochodach. Mężczyźni częściej oceniają lepiej kapitalizm, kobiety socjalizm. Osoby zarabiające co najmniej 100 tys. dolarów rocznie są bardziej przychylne kapitalizmowi i swobodnej przedsiębiorczości niż osoby z dochodem poniżej 50 tys. dolarów. W tej drugiej grupie socjalizm wypada lepiej niż wśród zamożniejszych, ale oba pojęcia oceniane są podobnie.
Badanie CBS News i YouGov pokazuje też, jak młodzi postrzegają swoje perspektywy. Ponad połowa osób poniżej trzydziestki uważa, że ma mniejsze szanse na sukces niż ich rodzice, a cztery na pięć twierdzi, że trudniej im kupić dom.
Małe firmy nadal najpopularniejsze, duży biznes traci
Zmiany nie objęły małego biznesu, który dobrze ocenia 95 proc. Amerykanów, tyle samo co w 2010 roku. Swobodną przedsiębiorczość ocenia przychylnie 77 proc. badanych. Duży biznes spadł do 35 proc., wobec rekordowych 58 proc. w 2012 roku.
Również wśród demokratów, którzy najchętniej oceniają socjalizm, mały biznes cieszy się niemal powszechnym uznaniem (93 proc.).
Gallup podkreśla, że wyniki nie wskazują na masowe odchodzenie od zasad gospodarki rynkowej. W osobnym badaniu z odpowiedziami otwartymi ankietowani chwalili rynek za konkurencję i możliwość wyboru, a krytykowali kapitalizm za nierówności i zbyt silną pozycję korporacji. Socjalizm łączyli z bezpieczeństwem ekonomicznym i mniejszymi różnicami dochodowymi, ale też z nadmierną kontrolą państwa i słabszą motywacją do pracy.
Warto pamiętać, że sondaż mierzy stosunek do pojęć, a nie wybór systemu. Gallup nie podaje ankietowanym definicji, a respondenci mogą dobrze oceniać jedno i drugie.
