Od lat wiadomo, że kobiety żyją dłużej niż mężczyźni – i to nie tylko w Stanach Zjednoczonych. W 2021 roku różnica w średniej długości życia w USA wyniosła aż 5,8 roku: mężczyźni żyli przeciętnie niespełna 76 lat, podczas gdy kobiety – około 81. Teraz nowe badania naukowców z niemieckiego Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku pokazują, że ta przewaga kobiet nie jest zjawiskiem wyłącznie ludzkim.
Analiza obejmująca 528 gatunków ssaków, w tym szympansy – naszych najbliższych krewnych – wykazała, że w 72 procentach przypadków to samice żyją dłużej. Różnica wynosi średnio około 13 procent. Wyniki badań, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Science Advances, sugerują też, że zrozumienie tych mechanizmów może pomóc ludziom w zmniejszeniu różnicy między płciami.
Ewolucyjny mechanizm przetrwania
Autor badania, prof. Fernando Colchero, tłumaczy, że przewaga samic w długości życia ma charakter ewolucyjny i sięga milionów lat wstecz. Kobiety – podobnie jak samice większości ssaków – mają dwa chromosomy X, co zapewnia im biologiczne „zabezpieczenie” przed niektórymi mutacjami genetycznymi. Mężczyźni, posiadający chromosomy X i Y, takiej ochrony nie mają.
Ale – jak podkreśla Colchero – to nie tylko kwestia genów. W wielu gatunkach samce podejmują bardziej ryzykowne zachowania, by zdobyć partnerkę i przekazać swoje geny dalej. Przykładem mogą być jelenie, których samce w okresie godowym rosną, nabierają masy i toczą brutalne walki o dominację. „To kosztowna inwestycja ewolucyjna” – wyjaśnia Colchero. „Zwiększa szansę na przekazanie genów, ale grozi utratą życia”.
Ryzyko i styl życia
Choć może się wydawać, że to tylko świat zwierząt, analogie do ludzi są zaskakująco silne. Mężczyźni również częściej podejmują ryzykowne decyzje – palą, piją i częściej ulegają wypadkom. Według badań cytowanych przez Alana Gellera z Harvard T.H. Chan School of Public Health, mężczyźni znacznie częściej niż kobiety umierają z powodu alkoholizmu, narkomanii, samobójstw i zabójstw.
Różnice widoczne są też w statystykach chorób. Ponieważ mężczyźni przez dekady częściej palili papierosy, mają wyższe wskaźniki raka płuc i chorób serca. Dodatkowym czynnikiem jest hormon estrogen, który chroni kobiece serca przed miażdżycą i nadciśnieniem.
Nawet w przypadku raka skóry przewaga kobiet jest wyraźna. Choć zachorowalność na czerniaka jest nieco wyższa u mężczyzn, to ich śmiertelność jest znacznie większa. Skóra mężczyzn, jak tłumaczy Amerykańska Akademia Dermatologii, jest grubsza, zawiera więcej kolagenu i elastyny, ale paradoksalnie – przez to może być bardziej podatna na uszkodzenia od promieni UV. Do tego dochodzi czynnik behawioralny: mężczyźni rzadziej stosują kremy z filtrem. Według danych CDC zaledwie 12 procent mężczyzn zawsze używa kremu przeciwsłonecznego, spędzając więcej niż godzinę na słońcu.
Co więcej, panowie rzadziej wykonują badania profilaktyczne. „Nie chodzą do lekarza na kontrolę, nie badają skóry, nie reagują na zmiany” – mówi Geller. „To podwójne ryzyko: brak profilaktyki i opóźnione wykrycie choroby”.
Dłuższe życie opiekunów
Badacze z Lipska zauważyli także, że długość życia jest powiązana z opieką nad potomstwem. Gatunek, którego przedstawiciele więcej czasu poświęcają na wychowanie młodych, ma tendencję do dłuższego życia. Z ewolucyjnego punktu widzenia to logiczne – rodzic musi przeżyć przynajmniej do momentu, gdy jego potomstwo stanie się samodzielne.
Colchero uważa jednak, że choć różnice mają podłoże ewolucyjne, nie oznacza to, że są niezmienne. „Możemy je ograniczyć, jeśli zmienimy zachowania i normy społeczne” – mówi naukowiec. „Coraz więcej mężczyzn aktywnie uczestniczy w wychowaniu dzieci i dba o zdrowie. To pozytywny trend, który może pomóc wydłużyć życie”.
Jak zmniejszyć różnicę?
Zdaniem badaczy, mężczyźni mogą wiele zyskać, „naśladując” pewne zachowania kobiet. Chodzi o regularne badania lekarskie, większą dbałość o zdrowie psychiczne, profilaktykę przeciwnowotworową i codzienne nawyki: od kremu z filtrem, po sen i dietę.
Eksperci przypominają również o zasadach promowanych przez American Heart Association, tzw. Life’s Essential 8: lepsze odżywianie, więcej ruchu, rezygnacja z tytoniu, zdrowy sen, utrzymanie prawidłowej wagi, kontrola cholesterolu, ciśnienia krwi i poziomu cukru.
